ยินดีต้อนรับเข้าสู่ห้องสมุดออนไลน์

หยุดวงจรพยาธิใบไม้ตับ! รู้ทัน ป้องกันได้ ลดเสี่ยงมะเร็งท่อน้ำดี พยาธิใบไม้ตับภัยเงียบที่ยังคุกคามคนไทย

กรกฎาคม 13, 202648 3

หยุดวงจรพยาธิใบไม้ตับ! รู้ทัน ป้องกันได้ ลดเสี่ยงมะเร็งท่อน้ำดี

พยาธิใบไม้ตับ...ภัยเงียบที่ยังคุกคามคนไทย

เกิดประเด็นร้อนในโลกโซเชียลเมื่อมีการเปิดเผยผลตรวจสุขภาพนิสิตใหม่ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม พบการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับจำนวนมากถึง 4,233 ราย ซึ่งแพทย์ผู้เชี่ยวชาญระบุว่าสาเหตุหลักมักมาจากการรับประทานปลาร้าดิบและอาหารปรุงสุกๆ ดิบๆ

แม้ปัจจุบันจะมีความรู้ด้านสุขภาพและสื่อออนไลน์เข้าถึงคนทุกวัย แต่ข้อมูลล่าสุดจากมหาวิทยาลัยขอนแก่นและจังหวัดมหาสารคามกลับสะท้อนสถานการณ์ที่น่ากังวล เมื่อพบว่าคนรุ่นใหม่ โดยเฉพาะกลุ่ม Gen Z มีอัตราการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง สาเหตุสำคัญมาจากพฤติกรรมการบริโภคอาหารดิบหรือกึ่งสุกกึ่งดิบ รวมถึงการรับประทานปลาร้าที่ไม่ได้ผ่านการปรุงสุกอย่างถูกต้อง

ข้อมูลล่าสุดจากนักวิจัยด้านมะเร็งท่อน้ำดีของมหาวิทยาลัยขอนแก่นระบุว่า จากการคัดกรองประชาชนในภาคตะวันออกเฉียงเหนือกว่า 200,000 คน พบผู้ติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับเฉลี่ย 28.8% หรือกล่าวได้ว่า ประชาชนทุก 3 คน จะมีผู้ติดเชื้อประมาณ 1 คน นอกจากนี้ยังประเมินว่า จากประชากรภาคตะวันออกเฉียงเหนือประมาณ 24 ล้านคน อาจมีผู้ติดเชื้อสูงถึง 6 ล้านคน หากยังคงมีพฤติกรรมรับประทานอาหารดิบหรือกึ่งสุกกึ่งดิบ ซึ่งเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญของการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับ

สถานการณ์ดังกล่าวยังสอดคล้องกับผลการตรวจคัดกรองนิสิตใหม่ในปีการศึกษา 2569 ของจังหวัดมหาสารคาม ซึ่งพบข้อมูลที่น่ากังวล โดยมหาวิทยาลัยมหาสารคามตรวจคัดกรองนิสิตใหม่กว่า 12,700 คน พบผลตรวจคัดกรองเป็นบวก 4,233 คน คิดเป็น 33% หรือเฉลี่ย นิสิต 3 คน พบผลบวก 1 คน ขณะที่มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคามตรวจคัดกรองนิสิตใหม่ 1,922 คน พบผลตรวจคัดกรองเป็นบวก 380 คน คิดเป็น 19% หรือประมาณ นิสิต 5 คน พบผลบวก 1 คน สะท้อนให้เห็นว่าปัญหาการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะผู้สูงอายุเหมือนในอดีต แต่กำลังพบมากขึ้นในกลุ่มคนรุ่นใหม่ ซึ่งส่วนหนึ่งอาจเกี่ยวข้องกับพฤติกรรมการบริโภคอาหารดิบหรืออาหารหมักที่ไม่ได้ผ่านการปรุงสุกอย่างเหมาะสม เช่น ปลาดิบ ปลาส้ม ปลาจ่อม และปลาร้าที่ไม่ได้ผ่านความร้อน

ที่น่าเป็นห่วงคือ การติดเชื้อไม่ได้พบเฉพาะในผู้สูงอายุเหมือนในอดีต แต่เริ่มพบมากขึ้นในกลุ่ม Gen Z ซึ่งมีพฤติกรรมรับประทานอาหารตามกระแสบนสื่อสังคมออนไลน์ เช่น ปลาดิบ ปลาร้าดิบ หรืออาหารหมักที่ไม่ได้ผ่านความร้อนอย่างเพียงพอ

พยาธิใบไม้ตับติดต่อได้อย่างไร

พยาธิใบไม้ตับเข้าสู่ร่างกายผ่านการรับประทานอาหารที่มีตัวอ่อนของพยาธิ เช่น

ปลาน้ำจืดดิบ
ปลาส้ม
ปลาจ่อม
ก้อยปลา
ลาบปลา
แจ่วบองที่ใส่ปลาดิบ
ปลาร้าที่ผลิตหรือปรุงไม่ถูกสุขลักษณะ

เมื่อเข้าสู่ร่างกาย ตัวอ่อนจะเดินทางไปยังท่อน้ำดีและเจริญเติบโตเป็นตัวเต็มวัย ทำให้เกิดการอักเสบเรื้อรัง หากปล่อยไว้นานหลายปีอาจพัฒนาเป็นมะเร็งท่อน้ำดีได้

ทำไมคนรุ่นใหม่จึงติดเชื้อเพิ่มขึ้น

ปัจจัยสำคัญที่ทำให้การติดเชื้อเพิ่มขึ้น ได้แก่